Helsinki

Vanuit Tallinn zijn we met het veer voor een dagje naar Helsinki getrokken. Indrukwekkend, op het zonnedek (9de verdieping!) van zo'n machtige veerboot: zonlicht, wind, water en weidsheid én de tijd om er uitgebreid van te genieten. 

Een stad kun je niet leren kennen in driekwart dag, alleen enkele eerste impressies opdoen. Helsinki heeft geen spectaculair maar een mooi aangelegd centrum met veel art-nouveaugebouwen. Het classicistische Senaatsplein, dat gedomineerd wordt door de hagelwitte kathedraal bovenaan de hoge, pleinbrede trap is wel overweldigend. Even ten zuiden daarvan ligt de lange, groene Esplanade, waarop die zomerse zaterdag volop zorgeloos geflaneerd werd. Ik wou wat experimenteren met straatfotografie, maar de sterke zonneschijn tekende al te scherpe schaduwen op de gezichten. Hieronder toch enkele sfeerbeelden.
PS1: Omdat ik geen zwart-witfilm meer had, heb ik maar een rolletje kleurenfilm gekocht in de winkel op de boot en de belichte film opgestuurd naar een lab. Dit zijn gescande kleurenfoto's die in zwart-wit zijn omgezet, daarom iets meer korrel. En ze zullen dus nooit analoog afgedrukt kunnen worden :-(. De kleurenafdrukken die ik van het lab kreeg, zien er overigens vreselijk uit.
PS2: Heb ze toch zwart-wit afgedrukt, op heel klein formaat; en het resultaat valt toch mee!

Zeilschip en wolk in de haven

Fotograaf aan het werk in de haven

Senaatsplein en Lutherse kathedraal

Staan en liggen in zon en schaduw

Zwart-witte zonsondergang in de Finse Golf

Zomerse 'impressie' - Esplanade

Majestueuze natuur

Sinds enige tijd hebben enkele gezinsleden op lange trektochten ijlere hoogtes opgezocht. In mei jl. trokken beide zoons deels rond de Annapurna in Nepal. De hoogste pas op hun tocht van 150 km was de 5.400 m hoge Thorung La. 

In augustus legde de jongste, samen met een vriend, ook de John Muir Trail in de hoge Sierra Nevada (Oost-Californië) af. Dit is een van de befaamdste trektochten in de VS. De 350 km lange route - die slechts op enkele punten toegankelijk is - loopt voortdurend boven de 2.000 meter door een ongerept berglandschap, van Yosemite National Park tot de Mount Whitney, met z'n 4.400 meter het hoogste en hoogte-punt. 

De fysieke inspanning werd telkens meer dan beloond door een adembenemende confrontatie met de majestueuze natuur. En dat brengt ons tot de fotografie: er is een fotografie die haar onderwerp in de natuur vindt. Vinden? Sterke natuurfoto's worden evengoed door bemiddeling van de technische, artistieke en creatieve kunde van de fotograaf gecreëerd. 

Ansel Adams was één van de beste Amerikaanse natuur- en landschapsfotografen. Hij was vooral thuis in het Yosemite National Park en de aangrenzende Sierra Nevada. Met een groot- of middenformaatcamera maakte hij prachtige opnames van uitstekende technische kwaliteit en vooral met een subtiele creativiteit die de majesteit van de natuur 'alle recht deed'. Een niet-spectaculaire fotografie, die ik echter zeer kan waarderen. Misschien geven onderstaande mooie beelden een idee. Banner Peak in de laatste foto is herhaaldelijk door Ansel Adams op de gevoelige plaat vastgelegd. Ik verwijs ook graag naar het Matterhornproject van Philippe Vandenbroeck.

Nabij Thorung La, Annapurna Circuit, Nepal (Foto: Jan Doise)

Evolution Basin, Kings Canyon NP - John Muir Trail (Foto: Jan Doise)

Banner Peak en Garnet Lake - Ansel Adams Wilderness - John Muir Trail (Foto: Jan Doise)

Ansel Adams: www.anseladams.com

Vandenbroeck, Philippe, Matterhorn Cervino, 150 years of Alpine history. www.blurb.com/books/2009431

Fotografie (3) - Foto's, emoties en mensenrechten

De discussie is weer opgelaaid nu we opnieuw geconfronteerd worden met foto's van stervende kinderen in Afrika. Susan Sontag, en een resem postmodernen na haar, staan uiterst kritisch tegenover de fotojournalistiek. Die kan niets verduidelijken, ze is al te vaak  sentimenteel, plat-emotioneel, volgens sommigen zelfs verwerpelijk.

Susan Linfield is van een heel andere mening. In het 1ste hoofdstuk van haar boek (A Little History of Photography Criticism) traceert ze de totale afwijzing van bijna elke emotie in de kunst tot Walter Benjamin en Bertolt Brecht. Zij ervoeren hoe de chaotisch-emotionele passies tijdens de Weimar Republiek mee de voedingsbodem vormden voor het nazisme, vandaar hun fundamenteel wantrouwen.
Maar volgens haar (Photojournalism and Human Rights) moeten in een geïntegreerde mensvisie de emoties in de kunst en fotografie hun rechtmatige plaats krijgen. "Het vermogen van foto's om diepe emoties op te roepen vormt één van hun sterktes." Het is echter meteen een gevaarlijke kracht. Veel hangt af van het soort foto, en vooral van de context en van wat mensen er moreel en maatschappelijk mee aanvangen. 
Het slechtste: foto's van gelynchte zwarten werden in de VS door blanke racisten als jachttrofeeën gebruikt, net zoals sommige Duitsers 's zondags tijdens een uitje in het ghetto van Warschau foto's gingen nemen. 
Maar in de internationale campagne tegen de wreedheden in de Kongo-Vrijstaat van onze Leopold II zouden foto's voor het eerst in de geschiedenis een belangrijke politieke rol spelen. Westerlingen identificeerden zich met slachtoffers uit een ver en vreemd land. De tot dan vooral 'theoretische' mensenrechten - die toen meestal slechts golden tot aan de grenzen van de eigen groep, gemeenschap of staat - werden, via door foto's opgeroepen meevoelen, concreet én algemeen: verminkte zwarte mensen van heel ver werden meer dan ooit her- en erkend als mede-mensen.
Fotografie kan op zichzelf niet zo veel - de erg kritische Sontag verwachtte er té veel van, misschien zelfs uit liefde ervoor. Maar foto's kunnen de eerste schakels vormen van een ketting: zien, actief kijken, emotioneel 'geraakt' worden, kritisch onderzoeken, maat-schappelijk en politiek handelen. En we moeten ons niet schamen om ook functioneel esthetische normen te hanteren - zelfs bij foto's die leed moeten uitdrukken; er is volgens Linfield op dat vlak geen schuld of prijs te betalen. 
Jammer dat bijlange niet altijd de laatste twee stappen gezet worden: ondanks de verbijsterende foto's van o.a. Magnumfotograaf Gilles Peress over de Rwandese genocide blééf de internationale gemeenschap passief toekijken...

Linfield, Susie, The Cruel Radiance. Photography and Political Violence, University of Chicago Press, 2010.

Peress, Gilles: www.magnumphotos.com/gillesperess

Tallinn (6) - Kadriorg en KUMU

Even ten oosten van het centrum van Tallinn ligt Kadriorg, een groot kasteeldomein door tsaar Peter de Grote aangelegd voor zijn echtgenote Catharina. In het park is het KUMU, het gloednieuwe Estse Museum voor Moderne Kunst, nu één van de aantrekkingspunten. Het werd in 1994 ontworpen door de Finse architect Pekka Vapaavuori. Prachtige moderne architectuur, discreet ingepast vòòr en in een heuvel van het park. Zoiets missen we nog in ons land. Naast de moderne Estse kunstverzameling konden we er ook een tijdelijke tentoonstelling bezoeken over de Russische avant-garde rond Pavel Filonov en haar treurige lotgevallen onder het 'bewind' van het socialistisch realisme. En zowaar ook een tentoonstelling van etsen van Ensor en Jules De Bruycker. Vooral de grote en zeer expressieve etsen - o.a. over WOI - van de laatste waren voor ons een ontdekking. (Men moet soms een omweg maken om iets te vinden...) Onvermijdelijk vraag je je af of je ook met zo'n expressieve kracht kunt fotograferen, en hoe je een stapje in die richting zou kunnen zetten.

Kadriorgpark

KUMU

Tallinn (5)

Naast de imposante handelaarswoningen en gildehuizen uit de Hanzetijd heeft Tallinn nog een aantal kilometers intacte middeleeuwse vestingmuren met karakteristieke torens. Een ervan op de Toompea heet in een door ons verstaanbare taal 'Kiek in de Köök'*: je hebt van daaruit een inkijk in de keukens van de benedenstad.
Een bedenking terzijde: de inwoners van deze stad hebben sinds het uitbreken van WOII erg geleden onder die oorlog en de diverse bezettende machten. Nationale en sociale verwachtingen leidden in het land tot wisselende collaboraties met nazisme en communisme, en telkens zware repressie tegen de verliezende partij. Ons niet totaal onbekend... Dat fotografisch tot uitdrukking brengen zou een ware uitdaging zijn, zeker als je met S. Sontag gelooft dat foto's nu eenmaal gekenmerkt zijn door een "erotiserende oppervlakkigheid".
* Het Platduits (Lübeck, Hamburg) was de voertaal in de Hanze en heeft nogal wat kenmerken gemeen met bijv. het West-Vlaams.

Vabaduse väljak (Vrijheidsplein)

Tallinn (4)

Licht, schaduw, textuur of reflectie kunnen - samen met een goede compositie - een zwart-witfoto 'maken'. In Tallinn vond ik inspirerende plaatsen en hoekjes te over. Ontroerend aan een foto is dat je daarmee een uniek hier-en-nu voor altijd kunt vastleggen...

Tallinn (3)

Ter illustratie een vergezicht van op Toompea in noordelijke richting op de westelijke vestingmuur en -torens van Vanalinn, de oude benedenstad. Aan de horizon de Finse Golf, met links naast de hoge St.-Olafkerk een aangemeerd cruiseschip. En ten westen van het stadscentrum - links op de foto - veel groen.